Mens en samenleving

Uiteenzetting Paul Verhaeghe

Een inspirerende uiteenzetting van Paul Verhaeghe (UGent, klinisch psycholoog en psychoanalyticus).

Inleveren voor of tegen het neoliberalisme. Zijn uiteenzetting neemt deze vragen als vertrekpunt: Kunnen we denken in en aan alternatieven, waarin economie terug economie wordt, en onderwijs, opvoeding, zorg en relaties weer hun eigen plaats kunnen en mogen innemen? Dat vraagt een andere inlevering dan wat er nu geëist wordt. Eén waardoor we ons beter zullen voelen.

Uit zijn uiteenzetting heb ik 4 ideeën gehaald:

Bedenking 1:

(...) De financiële gevechten tussen de euro-landen illustreren wat een neoliberale meritocratie met mensen doet. Solidariteit wordt een kostbare luxe en moet de plaats

ruimen voor steeds tijdelijke coalities met als voornaamste zorg dat men er meer winst uit haalt dan de anderen. Diepgaande sociale banden met collega’s zijn daardoor nagenoeg uitgesloten, een emotionele betrokkenheid bij het werk zelf is er nog nauwelijks en al helemaal niet meer bij het bedrijf of de organisatie. Pesten was vroeger een probleem op de scholen, nu is het volop aanwezig op de werkvloer, als een typisch symptoom van onmacht, waarbij de frustraties afgereageerd worden op de zwaksten. Onderhuids leeft er angst, van faalangst tot ruimere sociale angst voor die al te bedreigende ander. (...)

Ik ga hier volledig mee akkoord. Pesten is in deze tijd niet alleen meer een probleem op scholen, maar ook in bedrijven en dat vind ik zeer verontrustend. Ik denk, net zoals Paul Verhaeghe, dat het een symptoom van onmacht is waarbij frustraties afgereageerd worden op de zwaksten. Ik vind het zeer jammer dat iemand het slachtoffer moeten worden door frustraties van een ander. Mensen zouden een andere uitlaatklep moeten vinden dan een persoon waar ze zich op kunnen uitwerken.

Bedenking 2:

(...) Ook hier is het nodig om de geschiedenis te kennen. Een van de lessen uit de twintigste eeuw is dat elke dictatuur het onderwijs aangrijpt om kinderen ideeën op te dringen die voor een pak ellende zorgen en die de ontplooiing tot kritische, zelfstandig denkende mensen heel erg belemmeren. Als resultaat daarvan gingen er meer en meer stemmen op om de school zoveel mogelijk waardenvrij te maken, wat meteen een van de belangrijkste toepassingen werd van Isaiah Berlins idee inzake negatieve vrijheid. Mensen hoeven niet gezegd te worden wat ze moeten denken, elke vorm van indoctrinatie is vrijheidsberoving, en zeker het onderwijs mag zich daar niet aan bezondigen. (...)

Ik ga hier volledig mee akkoord. De mens hoeft niet gezegd te worden wat ze moeten denken. Mensen zijn zelfstandig genoeg om zelf te denken wat zij al dan niet belangrijk vinden. Het is belangrijk dat dit gerespecteerd wordt, anders is er sprake van vrijheidsberoving.

Bedenking 3:

(...) Het doel heet dan zelfmanagement en ondernemerschap: jongeren moeten zichzelf beschouwen als een bedrijf, waarbij kennis en vaardigheden in eerste en laatste instantie een economisch belang hebben waarmee zij hun marktwaarde kunnen verhogen. Daarmee heeft het competentie-onderwijs uitdrukkelijk het ideologisch gedachtengoed van het neoliberalisme geïmplementeerd in de scholing van onze kinderen. We hoeven dan ook niet verwonderd te zijn als hun eerste vraag luidt: wat brengt het op? Voor mij? Dit is het logische resultaat van dit onderwijs, en achteraf gaan zeuren over het egoïsme en materialisme van de jeugd is op zijn zachtst uitgedrukt hypocriet. We moeten dringend dit onderwijs en ruimer, de bijbehorende pedagogiek herdenken. (...)

Ik ga hier niet volledig mee akkoord. Niet elk kind/elke jongere denkt op een manier van: wat brengt het op voor mij? Er bestaat wel heel wat egoïsme en materialisme bij de jeugd en dat evolueert ook wel. Maar ik geloof niet, en weet ook, dat er nog andere jongeren bestaan waarbij het voor hen ook belangrijk is om iets voor andere mensen te doen en het niet belangrijk is om de nieuwste gsm etc. te hebben. Dus of het aan het onderwijs ligt, daar ben ik niet zo zeker van. Misschien deels wel, maar er zijn ook tal van andere factoren die hier een invloed op kunnen hebben.

Bedenking 4:

(...) Ten einde dit te bevorderen deden een aantal prominenten in de loop van het crisisjaar 2011 heel concrete voorstellen: verhoog het inschrijvingsgeld voor alle opleidingen die niet aansluiten bij het bedrijfsleven, verlaag het voor alles wat wel rendeert; wie hardleers is en toch kiest voor een nietrendabele opleiding, die moet bestraft worden met een kortere of zelfs helemaal geen uitkeringsgerechtigde periode. Als klap op de vuurpijl kwam het voorstel om kleuters te screenen op hun vaardigheden, zodat ze meteen de juiste economische richting kunnen uitgestuurd worden. (...)

Hiermee ga ik helemaal niet akkoord. Ik vind het absurd dat men bij kleuters screenings zouden afleggen op hun vaardigheden. Dat zijn geen dingen waar kleuters mee zouden moeten bezig zijn! Op die leeftijd zouden ze zich nog niet druk moeten maken over: oh, ik kan dat nog niet, ik zal beter mijn best moeten doen. Kleuters moeten zich op hun eigen manier en tempo kunnen ontwikkelen, zonder dat er iemand hen op de vingers tikt en zegt dat ze bepaalde vaardigheden nog niet ondersteunen.

WE STRIKE BACK – Op zoek naar nuance in het stakingsdebat, (Vooruit, Gent, 30 januari 2012), Inleveren voor of tegen het neoliberalisme - Paul Verhaeghe. Opgeroepen op november 4, 2012, van vooruit: http://westrikeback.vooruit.be/wp-content/uploads/2012/01/LezingPaulVerhaeghe-Neoliberalisme1.pdf